Sahip Olduğun Sigortaların Yeterli Olup Olmadığını Kontrol Et
Sigorta poliçelerimi ilk kez ciddi ciddi okuduğum günü hatırlıyorum. Kasko yenileme zamanı gelmişti, acentem aradı, ben de "aynısı olsun" deyip kapatacaktım. Sonra bir an durdum: "aynısı" tam olarak neydi? Poliçeyi açtım, teminat tablosuna baktım ve aracımın piyasa değerinin poliçedeki bedelden hatırı sayılır ölçüde yüksek olduğunu gördüm. Yani bir yıl boyunca, kendimi tam korumada sanarak eksik teminatla dolaşmışım. O günden beri her yıl bir akşamımı ayırıp bütün poliçelerimi masaya yayıyorum. Sigorta poliçesi yeterlilik kontrolü kulağa sıkıcı geliyor olabilir ama bir kez alışkanlık haline getirdiğinde bir-bir buçuk saatlik bir işe dönüşüyor.
Önce envanter: neye sahip olduğumu bilmek
İlk yaptığım şey, elimdeki tüm poliçeleri tek bir yerde listelemek oldu. Bir kısmı e-postada, bir kısmı bankadan kredi çekerken imzalattırılmış, bir kısmı işverenim tarafından yapılmış. Dağınık olduğu için hangi riskin kapsandığını, hangisinin boşta olduğunu göremiyordum.
Basit bir tablo tutuyorum. İçinde şunlar var:
- Poliçe türü ve sigorta şirketi
- Başlangıç ve bitiş tarihi
- Yıllık prim tutarı
- Ana teminat limiti
- Muafiyet ya da katılım payı oranı
- Lehdar / sigortalı kim
Bu listeyi çıkardığımda iki şey fark ettim: bir yandan iki ayrı poliçede birbiriyle çakışan teminatlara para ödüyordum, öte yandan hiç düşünmediğim bir riskte tamamen açıktaydım. Hangi sigorta türlerinin neleri kapsadığını anlatan içeriği de bu aşamada bir kez daha okumak işime yaradı, çünkü çakışmaları görmek için terimlerin ne demek olduğunu bilmek gerekiyor.
Teminat tutarı gerçek hayata uyuyor mu?
Yeterlilik sorusunun kalbi burada. Poliçen var olabilir ama teminatın bugünün fiyatlarına göre anlamsız hale gelmiş olabilir. Benim kontrol ettiğim başlıklar şöyle:
Konut
Bina bedelini değil, yeniden inşa maliyetini baz almak gerekiyor. Eşya teminatında da odaların içini zihnimde dolaşıp kaba bir toplam çıkarıyorum: beyaz eşya, elektronik, mobilya, giysi. İlk hesabımda tahminimin yaklaşık iki katı çıkmıştı. Ayrıca kiracıysan bina değil eşya tarafına ağırlık vermen, ev sahibiysen ikisine de bakman lazım.
Sağlık
Burada teminat limitinden çok koşullar önemli. Anlaşmalı kurum listesi, ayakta tedavi hakkı, katılım payı yüzdesi ve en kritiği: ömür boyu yenileme garantisi olup olmadığı. Limitin yüksek görünmesine kanmayıp "hangi durumda ne kadarını cebimden ödeyeceğim" sorusunu soruyorum.
Hayat sigortası
Ben şu kaba ölçütü kullanıyorum: geride kalanların, benim gelirim olmadan makul bir düzene oturması kaç yıl sürer? O yıl sayısı çarpı yıllık net gelirim, artı varsa kalan konut kredisi borcum. Sonuç, poliçedeki vefat teminatından büyükse açık var demektir.
Araç
Kaskoda araç bedelinin güncel piyasa değerine yakın olmasını, ihtiyari mali sorumluluk teminatının ise gerçekten caydırıcı bir seviyede bulunmasını istiyorum. Zorunlu trafik sigortasının limitleri ağır bir kazada yetmeyebiliyor.
Poliçenin ince yazıları: istisnalar ve muafiyetler
Şunu tecrübeyle öğrendim: bir poliçeyi anlamak için teminat listesine değil, istisnalar bölümüne bakmak gerekiyor. Ne kapsandığını satıcı zaten anlatıyor; kapsanmayanı ise kimse aramadan söylemiyor.
Her yenilemede özellikle şunlara bakıyorum:
- Bekleme süreleri — bazı teminatlar poliçe başlangıcından belli bir süre sonra devreye giriyor
- Muafiyet tutarı — küçük hasarların cebimden çıkacak kısmı
- Eksik sigorta durumu — beyan ettiğin değer düşükse hasarda oranlı ödeme yapılıyor
- Beyan yükümlülüğü — meslek, adres, sağlık geçmişi değiştiyse bildirmek zorunlu
- Coğrafi ve kullanım sınırları — yurt dışı, ticari kullanım gibi
Hasar anında sürpriz yaşamak istemiyorsan, sürprizi yenileme masasında keşfetmen gerekiyor. Poliçeyi hasardan sonra okumak, en pahalı okuma biçimi.
Prim ile bütçe arasındaki dengeyi kurmak
Sigorta harcaması, aylık bütçemde sabit giderler arasında duruyor ve tek başına bakıldığında hep "fazla" görünüyor. Ama bir yıl boyunca ödediğim primin, karşıladığı riskin yanında ne kadar küçük olduğunu görmek dengeyi kuruyor. Yine de her kalem tartışmaya açık. Benim uyguladığım sıralama şöyle:
- Beni ekonomik olarak yıkabilecek riskleri önce kapatıyorum: ciddi sağlık sorunu, evin tamamen zarar görmesi, üçüncü kişilere verilen büyük hasar.
- Küçük ve kendi kendime karşılayabileceğim hasarlarda muafiyeti yükseltip primi düşürüyorum. Bu noktada acil durum fonunun sağlam olması işi kolaylaştırıyor — nakit rezervi olan kişi daha yüksek muafiyeti göze alabilir.
- Çakışan teminatları temizliyorum. İşyerimin sağlık paketiyle özel poliçemin örtüştüğü kısımları gözden geçirmek tek başına ciddi bir tasarruf sağladı.
- Yenileme öncesi en az iki alternatif teklif alıyorum. Aynı teminatla ciddi fiyat farkları görebiliyorsun.
Buradan çıkan tasarrufu harcamak yerine yatırım tarafına ya da emeklilik birikimine aktarmak, gereksiz harcamaları kesme mantığının doğal devamı gibi geliyor bana.
Kontrolü yılda bir kez, mümkünse aynı ayda yapmayı ö